09 364 81 11

Verstandskiezen

Toelichtingen bij het operatief verwijderen van verstandskiezen

Dr. Thierry Claeys
Stomatologie
Mond- en Kaakchirurgie

 

Wat zijn verstandskiezen ? 


Verstandskiezen zijn de laatste tanden die zich ontwikkelen en doorbreken in de mond.  Zij worden verstandskiezen genoemd omdat zij gewoonlijk doorbreken rond de leeftijd van achttien à twintig jaar, de leeftijd van het verstand.  De verstandskies bevindt zich normaal achter de tweede molaar.  In veel gevallen bieden de kaken echter niet voldoende ruimte voor de vier verstandskiezen.  Om deze reden is de verstandskies meer verantwoordelijk voor problemen dan om het even welke andere tand.  In 90% van de populatie blijft minstens één verstandskies ingesloten (geïmpacteerd) onder het tandvlees of het kaakbeen door ruimtegbrek in de mond.

Toelichtingen bij het operatief verwijderen van verstandskiezen

Normale positie van de verstandskiezen

Een verstandskies verschijnt meestal als laatste tand achter de molaren rond  de leeftijd van 18 jaar. Indien deze tand  niet normaal kan doorbreken in de mond noemt men hem ‘geïmpacteerd’.   

 

Ingesloten verstandskiezen

Wanneer een verstandskies ‘geblokkeerd’ is en niet op een normale wijze in de mond kan doorbreken, noemt men deze tand "geïmpacteerd".  Een tand kan partieel geïmpacteerd zijn, wat betekent dat hij slechts gedeeltelijk doorheen het tandvlees breekt, of hij kan volledig geïmpacteerd zijn indien hij compleet onder het tandvlees blijft.  Bij partieel ingesloten verstandskiezen kunnen problemen optreden zoals pijn, infectie en verplaatsing of beschadiging van buurtanden.  Volledig ingesloten verstandskiezen kunnen oorzaak zijn van ernstige complicaties indien het weefsel dat de tand omgeeft zich vult met vocht en aanleiding geeft tot een cyste.  Indien deze cyste in volume toeneemt, kan een uitholling van de kaak ontstaan en resulteren in definitieve beschadiging van buurtanden, kaakbeen en zenuwen.  Als deze problematiek niet vroegtijdig wordt aangepakt, kan een meer ingrijpende chirurgische ingreep noodzakelijk worden.  Vaak kunnen complicaties ontstaan zonder gepaard te gaan met klachten, maw. er ontstaat een beschadiging zonder dat men zich hiervan noodzakelijk bewust is.  Bij de ontwikkeling van een verstandskies worden wortels langer en wordt het kaakbeen denser.  Aldus zal het verwijderen van een verstandskies moeilijker worden op oudere leeftijde en frekwenter aanleiding geven tot complicaties.  Daarom wordt het verwijderen van de verstandskiezen vaak aanbevolen, zelfs indien zij nog geen aanleiding gaven tot klachten. 


 

Horizontale impactie

Horizontale impactie

 
Verticale impactie

Verticale impactie


 
 


Ingesloten verstandskiezen worden ingedeeld naargelang hun wijze van impactie, meer specifiek in functie van de richting van de verstandskies ten opzichte van de voorliggende tanden.  Ook met de ligging van de ingesloten verstandskies tegenover zenuwstructuren of de sinusholte wordt rekening gehouden.

 

Hoe worden verstandskiezen behandeld?

De behandeling van ingesloten verstandskiezen bestaat in hun chirurgische verwijdering volgens een bepaalde techniek, die voor elk geval verschillend kan zijn.  Indien de verstandskiezen een normale doorbraak vertonen, volstaat het een goede mondhygiëne te onderhouden en regelmatige controles door de tandarts te laten uitvoeren.  Bij kleine afwijkingen in de positie van de verstandskiezen, is de verwijdering nog steeds de meest aangewezen behandeling.

Het verwijderen van verstandskiezen gebeurt ofwel ambulant onder lokale verdoving, ofwel tijdens een hospitalisatie onder algemene verdoving.  Indien de tand ingesloten is, wordt een insnede gemaakt van het tandvlees en wordt dit omgeklapt zodat de tand kan worden gevisualiseerd.  Indien de tand nog bedekt is met kaakbeen, moet ook dit eerst worden verwijderd om de tand vrij te stellen.  Soms wordt de tand in zijn geheel verwijderd, soms dient deze eerst in verschillende fragmenten te worden gesepareerd, dewelke dan afzonderlijk worden verwijderd.  Gewoonlijk duurt de ingreep een half tot één uur, zij het dat de duur sterk afhankelijk is van geval tot geval.  Meestal kunnen de gewone bezighden na enkele dagen worden hervat, opnieuw afhankelijk van de moeilijkheidsgraad van de impactie en dus van de chirurgische ingreep.


 
Voor de ingreep 

Onderzoek
 

Alvorens de chirurg kan uitmaken of een verstandskies moet worden verwijderd, zal een mondonderzoek worden uitgevoerd en zullen de resultaten worden besproken.  Het onderzoek zal altijd een radiografie omvatten, dewelke de graad van impactie zal onthullen, evenals belangrijke details zoals gekromde tandwortels, nabijheid van zenuwen en andere informatie die niet kan worden verkregen aan de hand van een gewoon klinisch onderzoek.
Er zal ook navraag worden gedaan naar eventuele andere medische problemen die een invloed kunnen hebben op de ingreep of de verdoving.  Indien de ingreep wordt gepland onder algemene verdoving zal een vcolledig lichamelijk onderzoek worden gepland met inbegrip van bloedonderzoek, elektrocardiogram etc.  Dit kan gebeuren via de huisarts of via een ziekenhuisarts tijdens uw hospitalisatie.
 

Voorafgaand aan de Chirurgische Ingreep

Indien een ingreep onder volledige verdoving werd gepland, dient men minstens gedurende 6 uren nuchter te zijn alvorens in het ziekenhuis te komen.  Voor ingrepen onder lokale verdoving is dit overbodig, doch vaak dient men in deze gevallen op voorhand medicatie in te nemen.  Het voorschrijven van antibiotica is soms noodzakelijk om een eventuele infectie in te dijken zodat complicaties bij de ingreep of tijdens de genezing kunnen worden voorkomen.

Het radiografisch onderzoek reveleert het al dan niet ingesloten karakter van de verstandskiezen en geeft belangrijke informatie over de vorm van de wijsheidstand en omtrent de nabijheid van de onderkaaszenuw en de sinus maxillaris.


 
Tijdens de Chirurgische Ingreep

Verdoving

Indien gewerkt wordt onder lokale anesthesie wordt de verdoving bereikt via enkele injecties in de mond, vergelijkbaar met de verdoving die door de tandarts wordt toegediend voor een tandheelkundige behandeling.  Een dergelijke vorm van verdoving is aangewezen indien het aantal te verwijderen verstandskiezen beperkt is en de impactie niet te diep is.  Daarom wordt ook vaak gewerkt onder narcose of algemene anesthesie.  Hiervoor is een opname in het ziekenhuis vereist.  Eventueel kan het ziekenhuis nog dezelfde dag verlaten worden indien de moeilijkheidsgraad van de impacties niet te uitgesproken is.  Het is echter dikwijls aangeraden tot 's anderendaags in het ziekenhuis te blijven.


De Chirurgische Ingreep

De toegepaste heelkundige techniek is afhankelijk van verschillende factoren zoals de positie van de tand, de lengte en de kromming van de tandwortels, de dikte van het overliggende kaakbeen etc.  Indien de tand normaal is doorgebroken, kan de verwijdering soms gebeuren op klassieke wijze met een extractietang.  Bij overliggend tandvlees dient dit te worden ingesneden om de ingesloten tand vcrij te leggen.  Vaak moet ook een hoeveelheid overliggend bot te worden verwijderd alvorens de verstandskies te kunnen wegnemen.  Na de wegname moet de wonde worden gehecht en na ongeveer één week worden deze hechtingen verwijderd.


Na de Chirurgische Ingreep 

Na de ingreep is een zekere bloeding normaal gedurende meerdere uren.  Zelfs een kleine hoeveelheid bloed kan vrij massief lijken, het is echter geen reden tot ongerustheid.  Soms wordt gevraagd om dicht te bijten op een steriel compres om de eerste nabloeding enigszins te beperken en de bloedklonter de kans te geven om zich in de wonde te vormen.  Indien de bloeding echter niet ophoudt, is het raadzaam de behandelende arts terug te contacteren.  Ijsapplicatie ter hoogte van de wangen is nuttig om de zwelling te beperken, zij het dat hoe dan ook bijna steeds een zekere opzetting van de kaken optreedt tijdens het genezingsproces.  Deze zwelling kan de eerste 48 tot 72 uur toenemen en begint dan meestal progressief te verminderen.  Ook een zekere verkleuring van de huid ter hoogte van de wangen, aanvankelijk blauw en later geelachtig, is een normaal verschijnsel.  Gedurende enkele dagen kan ook pijn optreden, waarvoor de nodige pijnstillers worden voorgeschreven.  Na de ingreep treedt vaak een beperking op van de mondopening.  Pas na enkele dagen kan het lokaal appliceren van warmte hiervoor nuttig zijn.  Ook het openen en sluiten van de mond kan voorzichtig worden geoefend om terug een normale bewegingsmogelijkheid te verkrijgen.  Het is van belang dat zich in de extractiewonde een goede bloedklonter vormt om verdere bloeding te verhinderen.  De vorming van deze bloedklonter mag tijdens de eerste dagen na de ingreep niet belemmerd worden door overvloedig te spoelen of harde of kleverige voeding te gebruiken of te drinken via een rietje vermits het zuigen de klontervorming belet.  Ook roken na de ingreep belemmert de klontervorming en het genezingsproces.  De dag na de ingreep mogen de tanden worden gepoetst, zij het dat voorzichtig moet worden tewerk gegaan ter hoogte van de wonden.


tijdens de genezing

Wel

  • zachte voeding
  • drinken zonder rietje
  • voorzichtig reinigen van de mond

Niet

  • roken
  • gebruik van een rietje
  • hard poetsen
  • hard en kleverig voedsel
  • sterke fysische inspanning

voor de eerste 3 tot 5 dagen

 

RISICO'S EN COMPLICATIES


De chirurgische verwijdering van ingesloten verstandskiezen is een routine ingreep die gewoonlijk gepaard gaat met weinig of geen ernstige complicaties.  Zoals bij elke heelkundige interventie moet men zich echter ook hier bewust zijn van enkele mogelijke complicaties.

  • Infectie

Bij elke ingreep waar de weefsels worden open gemaakt bestaat een zekere kans op infectie.  Elke infectie moet aan de behandelende arts gemeld worden.  De nodige bijkomende medicatie zal U worden voorgeschreven om het probleem op te lossen.  Tekens van infectie zijn abnormaal langdurige zwelling en pijn, etterverlies en slechte smaak.

 

  • Beschadigingen

Schade aan buurtanden, vullingen of bestaand kroon- en brugwerk kan theoretisch optreden.

  • Alveolitis

Deze term wijst op een toestand waarbij de normale bloedklonter zich iet vormt in de wonde.  Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van roken of veroorzaakt worden door voedselresten in de wonde.  De plaats waar de verstandskies zich bevond vult zich dus niet met een bloedklonter en blijft als het ware 'leeg', wat meestal gepaard gaat met een fertraagde genezing.  Vaak gaat een dergelijke toestand ook gepaard met pijn vermits het kaakbeen rechtstreeks bloot staat aan lucht, speeksel en voedselbestanddelen.

  • Ongevoeligheid

In sommige gevallen bevinden bepaalde kaakzenuwen zich in nauw contact met de ingesloten verstandskiezen zodat de kans bestaat dat deze zenuwen worden geïrriteerd bij de heelkundige ingreep.  Dit kan leiden tot paresthesie of anesthesie.  Dit betekent een partieel of compleet gevoelsverlies in hun innervatiegebied. Dit tintelend of voos gevoel treft meestal de lip, de tong, de wang, de kin, het tandvlees of de tanden, afhankelijk van de betrokken zenuw.  Meestal is deze gevoelsstoornis tijdeijk, doch in zeldzame gevallen kan zij permanent zijn.

  • Sinuscomplicaties

Soms bevinden de bovenste verstandskiezen zich in nauw contact met de maxillaire sinus en niet zelden dringen de tandwortels werkelijk in de sinusholte zelf.  Aldus kan na verwijdering van een dergelijke tand een verbinding optreden naar de sinusholte, wat gepaard kan gaan met sinsuitisachtige klachten.

  • Wortelfragmenten

Bij extreem lange of fragiele tandwortels gebeurt het wel eens dat een wortelfragment afbreekt.  Meestal wordt dit verwijderd, doch indien het fragment zich te dicht bij een zenuwstructuur bevindt of indien bij de verwijdering gevaar bestaat voor beschadiging van een buurtand, wordt soms beslist om het stukje er plaatse te laten.  Dit geeft bijna nooit aanleiding tot complicaties.

  • Kaakfracturen

In zeldzame gevallen kan de manipulatie bij het verwijderen van een verstandskies aanleiding geven tot een fractuur van de kaak, vooral bij dun bot of zeer diep ingesloten tanden.  Radiografie geeft de plaats aan van de factuur en deze zal door Uw arts worden behandeld.  Zelfs indien de kaak niet gebroken is, kan zij toch verzwakt zijn door de wegname van bot tijdens de ingreep.  Sterke krachten op de kaak zoals hard voedsel etc. worden daarom best vermeden tot volledige genezing.

  • Kaakgewrichtspijn

Pijn of abnormale functie van het kaakgewricht is zeldzaam, doch mogelijk na verwijderen van de verstandskiezen.  In sommige gevallen is ook verdere behandeling noodzakelijk.


 

Dit artikel werd bijgewerkt op vrijdag 1 januari 2016